26

 وقتی به متن های تاريخی و هم چنين پيشينه تمدن در جلگه ی اصفهان توجه می نماییم در می یابیم که سرچشمه و قدمت پایه ریزی برای مادی های شهر اصفهان به عصر های بسيار بسیار دورتر از دوران حکومت پادشاهان صفويی در ایران و اصفهان می رسد. احداث مادی های اولیه در شهر اصفهان مربوط است به هزار سال قبل از هجوم اسلام و نیرو های اسلامی به ایران.

تمدن در منطقه ی اسپاهان یا به عبارت حال حاضر اصفهان در عصر های ماد، هخامنشیان، اشکانیان و ساسانيان ارتباطی مستقيم با وجود آب کافی و البته حاصلخيزی زمينش داشته است به طوریکه اصفهان دارای این دو عامل مهم می باشد. به منظور آبياری مزرعه ها کشاورزان اصفهانی توسط نهرهای آب به صورت کوچک و بزرگ آب را از سینه ی رودخانه ی زاینده رود به طرف مزرعه ها هدايت می نموند.
از یک طرف تاریخ نگاری منصوب به ابن رسته در قرن سه به وجود مادی ها در شهر اصفهان اشاره نموده است و طرح ریزی و هم چنین عمل تقسيم آب را به زمان اردشير بابکان مربوط دانسته است. با توجه به اين حقایق تاریخی، حتی اگر فرض را بر این بگذاریم که احداث کردن مادی های اصفهان و تقسيم نمودن آب توسط شخص اردشير بابکان افسانه ای بیش نیست بازهم تمام تحقیقات و بررسی ها نشانگر احداث مادی ها در عصرهای پیش از اسلام به صورت قطعی مشخص است؛ یکی از دلایلش این است که قرن سوم که در صدر اسلام بوده؛ مؤلف کتاب در مورد اثرات موجود مربوط به دوران پیش از اسلام قلم می زند. یک دلیل اضافه تر هم این نکته است که بنابر مطلبهای ارایه شده توسط خوارزمی در قرن چهار، در زمان ساسانی ديوان کاست افزود فعالیت می کرده است که نظارت و تصدی گری آب و تقسیم آن را عهده دار بوده است.
يکی از مسئولیت های ديوان کاست افزود، کانال کنی و شاخه بندی هایش به منظور رساندن آب رودخانه زاینده رود به مزارع، باغ و بوستان ها و غیره بوده است. علاوه بر این آب رسانی و احداث کانال های آبی، پیش از ورود اسلام به ایران يکی از موضوعات بسیار مهم بوده است. چنان چه در کتاب آئين نامک در دوره ی ساسانی قسمت زیادی به قانون و دستورالعمل آبياران اختصاص دارد. عبدالله بن مسلم دينوری در کتابش در زمینه ی فنون آبياران اشاره کرده است که: ايرانی ها می گویند آنان که از روان سازی آب، کندن جوی، حوض و استخر سازی، بستن راه بر سيلاب ها مهارت نداشته باشند، هم چنین کاهش و افزايش آب را در طی سال و گردش ماه؛ حساب رويه سه گوشی، چهار گوشی، چند گوشی، هم چنین ساخت و ساز پل و جسر، برنشاندن دولاب، چرخاب بر روی رود و چاه و سختی حساب آگاه ندارند، ناتوان در دبيريست. و در نهایت دليل آخر به منظور اثبات اين مسئله که مادی ها قبل از عصر صفوی احداث شده اند وجود طومار شيخ بهايیست. در زمان های دور هم از مسافرخانه در اصفهان، مسافرخانه ارزان در اصفهان، منزل برای کرایه در اصفهان، کرایه خانه در اصفهان و غیره برای اسکان مسافر در اصفهان استفاده می شده است.